Hebron: wedi’i adeiladu ar angen, wedi’i lunio gan y gymuned ac â golwg at y dyfodol
Nid yw datblygiad diweddar Hebron (Drefach, Llanelli) erioed wedi bod yn ymwneud â briciau, cyllidebau na’r adeilad yn unig. O’r cychwyn cyntaf, mae wedi bod yn ymwneud â phobl – gwrando’n ofalus ar anghenion lleol, ymateb yn ystyriol, a chreu gofod croesawgar sy’n adlewyrchu gwerthoedd gofal, urddas a pherthyn sydd wrth galon tystiolaeth ein heglwys yn y gymuned.
Man cychwyn ailddatblygiad Hebron oedd proses syml ond ddisgybledig: asesiad o anghenion lleol. Datgelodd sgyrsiau gyda thrigolion, teuluoedd, pobl hŷn, rhieni, grwpiau cymunedol a phartneriaid themâu clir. Roedd angen mannau cynnes a hygyrch i gyfarfod; cyfleoedd i blant a phobl ifanc berthyn a thyfu; gweithgareddau i leihau unigrwydd ac arwahanrwydd; a lleoliad cymunedol hyblyg a allai addasu i batrymau defnydd newidiol. Lluniodd y canfyddiadau hyn nid yn unig ddyluniad corfforol Hebron, ond hefyd yr egwyddorion y byddai’n cael ei ddefnyddio ar eu sail.
Cyllid
Llwyddodd ein ceisiadau am gyllid yn uniongyrchol oherwydd y gwaith paratoi hwn. Yn hytrach na chyflwyno dyheadau haniaethol, roeddem yn gallu dangos galw gwirioneddol, canlyniadau clir, ac ymgysylltiad lleol cryf. Ymatebodd cyllidwyr yn gadarnhaol gan fod y prosiect wedi’i seilio ar dystiolaeth, cydweithredu, a chynaliadwyedd hirdymor. Ni chafodd Hebron erioed ei bortreadu fel menter tymor byr, ond fel ased cymunedol â’r gallu i wasanaethu’r presennol a’r dyfodol.
Gweithgareddau
Mae effaith y dull hwn eisoes yn drawiadol. Dros y tri mis diwethaf yn unig, mae Hebron wedi croesawu dros 700 o ymwelwyr drwy 11 o wahanol ddigwyddiadau a gweithgareddau. Mae’r rhain wedi cynnwys boreau coffi, clybiau plant, cyfarfodydd yn pontio’r cenedlaethau, sesiynau hyfforddi, gweithdai creadigol, ciniawau a chyfarfodydd cymunedol. Yn bwysig, nid oedd y gweithgareddau hyn yn unffurf. Cafodd pob un ei lunio o amgylch y bobl yr oedd yn eu gwasanaethu – boed hynny’n creu amgylchedd hamddenol i breswylwyr hŷn, mannau diogel a llawen i blant, neu gyfleoedd anffurfiol i gymdogion gysylltu.
Ieuenctid
I bobl ifanc, mae Hebron yn dod yn fwy na lleoliad – mae’n rhan o ‘ffordd o fyw’ ffurfiannol. Drwy weithgareddau cyson, perthnasoedd dibynadwy a mynegiant creadigol, mae pobl ifanc yn dod i gysylltiad â gwerthoedd megis parch, cyfrifoldeb, cydweithio a gobaith. Nid yw hyn yn ymwneud â gorfodaeth nac orfodaeth ffydd, ond â chynnig fframwaith cadarnhaol lle gall cymeriad, hyder ac ymwybyddiaeth gymunedol dyfu. Mewn byd sy’n aml yn teimlo’n ddarniog, mae Hebron yn cynnig parhad, presenoldeb ac anogaeth.
Gwasanaethu anghenion
Ar yr un pryd, ni ellir gorbwysleisio pwysigrwydd Hebron i aelodau hŷn y gymuned. Mae unigrwydd yn parhau i fod yn un o’r heriau mwyaf dybryd – ac yn aml, her gudd – mewn ardaloedd gwledig a lled wledig. Mae cyfleoedd rheolaidd i gyfarfod, sgwrsio, bwyta gyda’i gilydd, a bod yn bresennol gyda phobl eraill eisoes wedi gwneud gwahaniaeth pendant. Mae Hebron yn dod yn fan lle mae pobl yn cael eu hadnabod wrth eu henwau, lle sylwir ar absenoldeb, a lle mae cymuned yn cael ei byw yn hytrach na’i chymryd yn ganiataol.
Yr hyn sydd wedi bod yn arbennig o galonogol yw’r cylch adborth sydd wedi datblygu. Mae ffigurau presenoldeb, sgyrsiau anffurfiol a phrofiadau a rennir yn llywio ein camau nesaf yn barhaus. Rydym yn gwrando’n weithredol – yn addasu rhaglenni, mireinio amserlenni, ac archwilio partneriaethau newydd. Mae’r ymatebolrwydd hwn yn fwriadol. Nid yw Hebron yn brosiect gorffenedig; mae’n brosiect byw.
Ymatebolrwydd
Mae mwy i’w wneud o hyd. Wrth i gyfranogiad dyfu, felly hefyd ein cyfrifoldeb i stiwardio Hebron yn ddoeth – gan sicrhau ei fod yn parhau’n gynhwysol, yn gynaliadwy yn ariannol, ac yn ffyddlon i’w egwyddorion sylfaenol. Bydd cynlluniau’r dyfodol yn parhau i gydbwyso arloesedd â gofal, creadigrwydd â strwythur, ac uchelgais â gostyngeiddrwydd.
Mae stori ddiweddar Hebron yn ein hatgoffa, pan fo datblygiad wedi’i wreiddio mewn angen go iawn, wedi’i gefnogi gan bartneriaethau cryf, ac wedi’i ysgogi gan werthoedd a rennir, ei fod yn gallu ffynnu. Mae’r tri mis diwethaf wedi dangos beth sy’n bosibl. Mae’r misoedd a’r blynyddoedd sydd o’n blaenau yn ein gwahodd i barhau i wrando, parhau i ddysgu, a pharhau i adeiladu, gyda’n gilydd, ofod cymunedol sy’n wirioneddol gwasanaethu’r bobl y cafodd ei greu ar eu cyfer.
Diolch o galon i Undeb yr Annibynwyr am ei cefnogaeth llawn gyda hyn i gyd a hynny dan y cynllun ‘Arloesi a Buddsoddi’ neu cynllun ‘Cefnogi Cyfle’ fel y’i adwaenir yn awr. Ni fyddai hyn wedi bod yn bosibl heb gymorth y cynllun hwn.
Dr Wayne Griffiths
